Wie hoor je wanneer je over Franciscus leest?
In Franciscus van Assisi hoor je in de eerste plaats de biograaf G. K. Chesterton. Hij kiest welke gebeurtenissen hij naast elkaar zet en welke betekenis hij eraan geeft. Wie dit portret samen gaat lezen, kan daarom beginnen met twee vragen. Wat vertelt deze passage over Franciscus? En wat leert de manier van vertellen je over Chesterton zelf?
Dat is vooral handig als de lezers verschillende verwachtingen meenemen. De een komt voor een chronologisch levensverhaal, de ander wil weten wat mensen in Franciscus aantrekt. Neem aan het begin even de tijd om te zeggen met welke vraag je aan tafel zit. Daarna kun je dezelfde alinea lezen en toch heel verschillende dingen opmerken zonder langs elkaar heen te praten.
Zet drie jaartallen niet op één hoop
Het leven waarover je leest, het moment waarop de biograaf schreef en het moment waarop je jouw exemplaar openslaat, liggen uit elkaar. Chestertons boek komt uit 1923. De Nederlandse paperback van Adveniat met ISBN 9789493395817 is een nieuwe vertaling. Het jaartal van de Nederlandse uitgave vertelt dus iets over het boek in je hand. Om te begrijpen vanuit welke tijd de schrijver naar zijn hoofdpersoon keek, heb je ook het oorspronkelijke verschijningsjaar nodig.
Schrijf voor de leesgroep de namen Franciscus en Chesterton op afzonderlijke kaartjes. Leg daarnaast een kaartje met “onze lezing”. Pak na een opvallende zin het kaartje dat erbij hoort. Heeft iemand het over een keuze van Franciscus, over de woorden die de biograaf daarvoor gebruikt of over de waardering die de groep daar vandaag aan geeft? Je zult merken dat je voor één gesprek soms alle drie de kaartjes nodig hebt.
Probeer het uit met een tegenstelling
De uitgever wijst op tegenstellingen als rijkdom en armoede. Kies bij het lezen een passage waarin twee begrippen tegenover elkaar staan. Beschrijf eerst in eigen woorden de situatie waarover die alinea gaat. Lees daarna alleen de twee woorden hardop die volgens jou de tegenstelling dragen. Wat verandert er aan je begrip van de situatie doordat de biograaf juist die woorden tegenover elkaar zet?
Bedenk vervolgens een andere titel voor die alinea. Een deelnemer noemt misschien de handeling van Franciscus, een ander zet de tegenstelling centraal. Lees beide titels voor en luister naar het verschil. Bij de eerste titel weet je wellicht beter wat er gebeurde. Bij de tweede begrijp je mogelijk beter waarom deze gebeurtenis volgens de schrijver de moeite van het vertellen waard is. Laat beide titels staan tot je het volgende hoofdstuk hebt gelezen.
Een overtuigende zin onderzoeken
Een zin kan zo trefzeker klinken dat je hem meteen als samenvatting van een heel leven wilt gebruiken. Neem hem eerst mee terug naar zijn plaats in de alinea. Welke woorden verwijzen naar iets dat de schrijver net heeft verteld? Welke stap voegt hij zelf toe? Stel vervolgens een kleine proef op. Vertel dezelfde gebeurtenis in één sobere zin aan iemand die de passage nog niet kent. Vraag wat die persoon daaruit afleidt voordat je de formulering van Chesterton laat horen.
Je test hiermee je eigen begrip van de tekst. Je doet geen uitspraak over de betrouwbaarheid van het hele boek op basis van één alinea. Ontstaat er een historische vraag die het fragment openlaat, schrijf die apart op. “Van wie weten we dit?” vraagt om een bron. “Waarom zou Chesterton dit hier vertellen?” kun je vaak al bespreken door een bladzijde terug of vooruit te lezen. Het verschil scheelt een leesgroep een hoop vruchteloos bladeren.
Samen lezen met verschillende achtergronden
Een deelnemer kan bij het woord armoede denken aan een religieus ideaal, een ander aan gebrek waar iemand helemaal niet voor heeft gekozen. Spreek af dat iedereen eerst aanwijst op welke zin zijn of haar lezing rust. Pas daarna komt de persoonlijke reactie. Zo krijgt ook iemand zonder kerkelijke achtergrond een duidelijke ingang. Je hoeft de overtuiging van de schrijver niet te delen om nauwkeurig te kunnen vertellen hoe hij zijn hoofdpersoon neerzet.
Vraag een volgende keer iemand die weinig heeft gezegd om de openingspassage te kiezen. De opdracht kan klein blijven: neem een alinea mee waarvoor je twee keer moest lezen. Geef de anderen een minuut om die alinea stil terug te lezen voordat het gesprek begint. Zo beloon je opmerkzaamheid en hoeven mensen geen uitgebreide historische inleiding voor te bereiden.
Past deze biografie bij jouw leesvraag?
Zoek je vooral houvast in opeenvolgende gebeurtenissen, probeer dan het fragment van de uitgever met een potlood ernaast te lezen. Kun je na een paar bladzijden je eigen vraag over Franciscus scherper formuleren? Wie juist van een uitgesproken verteller houdt, kan kijken welke passage uitnodigt tot tegenspraak. Bewaar de bladzijde en de reden voor je aarzeling. Dat is een sterkere opening voor de leesgroep dan een algemeen oordeel over de stijl.
De paperback telt volgens de uitgever 192 pagina’s. Kies voor de eerste bijeenkomst liever een afgebakend gedeelte waar iedereen aantekeningen bij kan maken dan een willekeurig aantal bladzijden. Rond af met één zin die je nu anders leest dan vóór het gesprek. Bekijk de Nederlandse uitgave van Franciscus van Assisi of vergelijk het boekportret bij Biografieboeken.
Veelgestelde vragen
Schreef Franciscus dit boek zelf?
G. K. Chesterton schreef deze biografie over Franciscus. Bij uitspraken over het leven van de hoofdpersoon lees je dus eerst de weergave van de biograaf.
Moet iedereen iets over kerkgeschiedenis weten?
Je kunt beginnen bij de woorden op de pagina. Houd historische vragen apart en zoek er een bron bij als het gesprek ze niet vanuit de passage kan beantwoorden.
Is dit een nieuw geschreven biografie?
Chesterton schreef het oorspronkelijke werk in 1923. De Nederlandstalige paperback van Adveniat met ISBN 9789493395817 brengt het portret in een nieuwe vertaling.
Bronnen en boekinformatie
De feitelijke boek- en campagnegegevens zijn gecontroleerd aan de hand van onderstaande bronnen. De keuzeadviezen zijn van Boekwinkel.org.







