Mag je een cijfer uit Feitenkennis vandaag nog als actueel gebruiken?

De publicatiedatum is niet het meetjaar

Een boek uit 2018 kan voorbeelden gebruiken met gegevens uit eerdere jaren. En een hardcover of luisterboek met een later verschijningsjaar is niet daardoor een bijgewerkte databank. Bij Feitenkennis is dat onderscheid van belang: het boek bespreekt hoe een wereldbeeld ontstaat, terwijl een actuele uitspraak om een actuele controle vraagt. Begin dus bij de bron van het specifieke voorbeeld dat je wilt gebruiken.

Zoek eerst wat er precies wordt geteld

Noteer de maat voordat je naar een nieuwer getal zoekt. Gaat het om een totaal, een aandeel van een bevolking of een verandering ten opzichte van een vorig jaar? Twee cijfers kunnen allebei juist zijn en toch een andere vraag beantwoorden. Een percentage zonder de bijbehorende groep kan bijvoorbeeld een verkeerd beeld geven. Laat bij een eigen notitie daarom altijd ruimte voor de definitie en de eenheid.

Bekijk over wie de uitspraak gaat

Een wereldgemiddelde vertelt iets anders dan een cijfer voor één land of leeftijdsgroep. Dat verschil hoeft het gemiddelde niet waardeloos te maken, maar het bepaalt wat je ermee kunt zeggen. Wil je in een gesprek een plaatselijke ontwikkeling bespreken, zoek dan een bron die diezelfde groep volgt. Vergelijk ook of de grens of indeling onderweg is veranderd. Een bekend landlabel is niet genoeg om twee reeksen gelijk te stellen.

Ga van het boek naar de bronnotities

Gapminder publiceert aanvullende bronnotities bij Factfulness, de oorspronkelijke titel. Die notities zijn een ingang naar de gebruikte gegevens, geen garantie dat iedere gekoppelde reeks intussen op dezelfde plek staat of volledig is bijgewerkt. Volg voor je eigen actuele vraag de bron verder en bewaar wanneer je die hebt gecontroleerd. Zo kun je later terugvinden waarom je een bepaalde vergelijking hebt gemaakt.

Houd een voorbeeld en een conclusie uit elkaar

Je kunt een oud voorbeeld nog steeds bespreken als voorbeeld van een manier van denken. Zeg dan wat het illustreert en uit welke periode het komt. Trek er geen nieuwe precieze stand van zaken uit zonder aanvullend bewijs. Ook de conclusie dat alles beter of juist slechter gaat, is te breed voor één reeks. De vraag welk onderwerp, welke mensen en welke periode je bedoelt, houdt het gesprek concreet.

Welke leesvorm helpt bij jouw vraag?

Wil je een grafiek meerdere keren bekijken, dan kan een gedrukte of digitale tekstuitgave praktisch zijn. Het Nederlandse luisterboek wordt gelezen door Paul Laseur. Controleer bij de aanbieder welk aanvullend materiaal erbij hoort wanneer beelden belangrijk zijn. Alle vier bevestigde uitvoeringen hebben op onze boekpagina hun eigen ISBN en kooproute. De stem van de voorlezer is een andere rol dan het gezamenlijke auteurschap van Hans, Ola en Anna.